Algemeen

Als iemand pijn heeft, wil een arts of verpleegkundige graag weten hoe erg die pijn is. Dat is belangrijk om goede zorg te kunnen geven. De VAS-score is een eenvoudige manier om pijn aan te geven. Het helpt om duidelijk te maken hoeveel pijn iemand voelt, zonder dat er ingewikkelde woorden nodig zijn. De afkorting VAS betekent Visueel Analoge Schaal. Deze schaal wordt vaak gebruikt in ziekenhuizen, huisartsenpraktijken en andere zorginstellingen. Hoe werkt de VAS-score in de praktijk De VAS-score bestaat meestal uit een rechte lijn van tien centimeter. Aan de linkerkant staat een nul, wat geen pijn betekent. Aan de rechterkant staat een tien, wat staat voor de ergst denkbare pijn. De persoon die pijn heeft, zet een streepje op de lijn op de plek die past bij hoe hij of zij de pijn voelt. Hoe verder naar rechts, hoe erger de pijn wordt ervaren. De arts meet daarna met een liniaal hoeveel centimeter het streepje van het begin van de lijn staat. Dat getal geeft de pijnscore aan. Waarom is de VAS-score handig voor zorgverleners Pijn is iets wat je niet altijd kunt zien. Iedereen beleeft pijn op zijn eigen manier. Wat voor de één draaglijk is, kan voor de ander heel vervelend zijn. Door de VAS-score weten artsen en verpleegkundigen beter hoe erg de pijn is. Dat helpt om te beslissen of pijnstillers nodig zijn en welke behandeling het beste past. Als iemand een behandeling krijgt, kan de score later opnieuw worden gemeten om te kijken of de pijn minder is geworden. Wanneer wordt de VAS-score gebruikt De VAS-score wordt vaak gebruikt bij mensen die net geopereerd zijn of die klachten hebben zoals rugpijn of hoofdpijn. Ook bij mensen met langdurige pijn helpt deze methode om de pijn beter te begrijpen. Soms wordt de score ook gebruikt bij onderzoeken naar medicijnen of therapieën. Door de pijn te meten voor en na de behandeling, kun je goed zien of iets werkt. De score is snel te gebruiken en kan bij kinderen vanaf een jaar of zeven worden toegepast. Wat is het verschil met andere pijnscores Er zijn ook andere manieren om pijn te meten. Bij jonge kinderen of mensen met een verstandelijke beperking worden soms gezichten met verschillende uitdrukkingen gebruikt. Die methode heet de 'Faces pain scale'. De VAS-score vraagt iets meer van de persoon, omdat die zelf een inschatting moet maken. Er is ook de 'Numerieke pijnscore', waarbij iemand gewoon een cijfer tussen nul en tien noemt. De VAS-score is wat preciezer omdat je daar met een liniaal een getal meet tussen nul en tien. Wat betekent een hoge of lage VAS-score Een lage VAS-score, bijvoorbeeld rond de één of twee, betekent dat iemand bijna geen pijn heeft. Bij een score van vier of vijf gaat het om matige pijn. Een score boven de zeven wordt gezien als ernstige pijn. Als iemand een tien aangeeft, dan is de pijn op dat moment niet goed te verdragen. De arts zal dan snel proberen om iets te doen om de pijn te verminderen. Het is belangrijk dat mensen eerlijk aangeven hoe ze zich voelen, zodat ze goede zorg krijgen. Hoe kun je de VAS-score gebruiken bij jezelf Als je pijn hebt en naar de huisarts gaat, kan het helpen om van tevoren na te denken over hoe erg de pijn is. Je kunt zelf proberen in te schatten waar jouw pijn tussen nul en tien zit. Dat maakt het gesprek met de dokter makkelijker. Sommige mensen houden ook een dagboekje bij met hun pijnscores. Zo kun je bijhouden of de pijn beter of slechter wordt. Dat helpt ook om te begrijpen wat invloed heeft op de pijn, zoals rust, stress of bepaalde bewegingen. Waarom de VAS-score niet altijd alles zegt Hoewel de VAS-score een handig hulpmiddel is, zegt het niet alles over iemands situatie. Pijn is niet alleen lichamelijk, maar kan ook met gevoelens te maken hebben. Soms voelt iemand zich somber of gespannen, en dat kan de pijn erger maken. Daarom vragen artsen vaak ook hoe iemand zich verder voelt en wat hij of zij nog kan doen op een dag. De VAS-score is een hulpmiddel, maar wordt altijd samen met andere informatie gebruikt. Hoe kinderen omgaan met de VAS-score Bij kinderen vanaf zeven jaar werkt de VAS-score meestal goed, vooral als je het goed uitlegt. Ze kunnen dan zelf een streep zetten op de lijn. Voor jongere kinderen zijn er andere manieren om pijn te meten, zoals plaatjes met gezichtjes of kleuren. Het is belangrijk dat kinderen zich veilig voelen en begrijpen dat er naar hun pijn geluisterd wordt. Zo durven ze sneller eerlijk te zeggen hoe het met ze gaat, en krijgen ze hulp als dat nodig is. Wat zorgverleners kunnen doen met de VAS-score Als een patiënt een hoge VAS-score aangeeft, dan zal de arts samen met de patiënt kijken wat de oorzaak is van de pijn. Er wordt ook gekeken welke middelen kunnen helpen om de pijn te verminderen. Soms is rust voldoende, soms is er een pijnstiller nodig. Ook fysiotherapie of ontspanningsoefeningen kunnen helpen. Door regelmatig te meten met de VAS-score, kunnen zorgverleners zien of de pijn minder wordt. Zo wordt de behandeling goed afgestemd op wat iemand nodig heeft.

Bij de geboorte van een baby kijkt de verloskundige of arts direct hoe het met de baby gaat. Dit gebeurt met de Apgar-score. Deze score helpt om snel te beoordelen of een baby hulp nodig heeft of dat alles goed verloopt. De test wordt kort na de geboorte twee keer gedaan en duurt maar een paar seconden. Toch geeft het een duidelijk beeld van hoe de baby zich aanpast buiten de buik van de moeder. Waar komt de Apgar-score vandaan De Apgar-score is bedacht door de Amerikaanse arts Virginia Apgar in 1952. Ze wilde een eenvoudige manier om snel te kunnen zien of een pasgeboren baby gezond was. Haar methode wordt sindsdien wereldwijd gebruikt. De naam Apgar is ook een afkorting van vijf punten waarop wordt gelet bij de geboorte: ademhaling, pols (hartslag), spierspanning, uiterlijk (huidskleur) en reactie op prikkels. Elk punt krijgt een cijfer tussen nul en twee, en samen geven ze een totaal tussen nul en tien. Hoe wordt de Apgar-score gemeten De arts of verloskundige kijkt op twee momenten naar de baby: na één minuut en na vijf minuten na de geboorte. Soms wordt de test ook na tien minuten herhaald als de baby extra controle nodig heeft. Elk van de vijf onderdelen krijgt een score. Een goede ademhaling krijgt twee punten, net als een stevige hartslag. Als een baby slap is of moeilijk ademt, krijgt hij minder punten. Alle scores worden bij elkaar opgeteld. Een totaal van zeven of meer is meestal een goed teken. Wat betekenen de cijfers van de Apgar-score Een Apgar-score van zeven tot tien betekent meestal dat de baby gezond is. Een score tussen vier en zes betekent dat er iets meer aandacht nodig is. Bijvoorbeeld extra zuurstof of een warme doek. Bij een score van drie of lager is er direct medische hulp nodig. Dan wordt er gekeken of de baby beademd moet worden of dat andere ondersteuning nodig is. De meeste baby’s krijgen na vijf minuten een hogere score dan na de eerste minuut, omdat ze dan al wat meer gewend zijn aan de nieuwe omgeving. Waarom de Apgar-score belangrijk is bij een geboorte De Apgar-score geeft artsen en verloskundigen snel informatie. Zo kunnen ze direct handelen als een baby hulp nodig heeft. Dit kan het verschil maken tussen een goede start of complicaties. Ouders krijgen vaak direct te horen wat de score is. Het helpt ook om de eerste zorg goed op de baby af te stemmen. De score zegt iets over de gezondheid van het moment zelf, maar niet altijd over hoe het later zal gaan met het kind. Een lage score betekent niet automatisch dat er blijvende problemen zijn. Hoe ouders de Apgar-score kunnen begrijpen Als ouder is het fijn om te weten wat de score van je baby betekent, maar het is ook goed om te weten dat het een momentopname is. Sommige baby’s hebben gewoon iets meer tijd nodig om op gang te komen, vooral als de bevalling zwaar was of de baby iets te vroeg is geboren. Het medische team kijkt verder dan alleen het cijfer. Ze letten ook op hoe de baby zich daarna gedraagt, drinkt en reageert. Als je vragen hebt over de score, kun je die altijd stellen aan de arts of verloskundige. Wat gebeurt er bij een lage Apgar-score Een lage Apgar-score is een signaal dat een baby extra hulp nodig heeft. Het medische team zal dan snel handelen. Dat kan bijvoorbeeld door de luchtwegen vrij te maken of een warmtedeken te gebruiken. Soms wordt de baby naar een speciale couveuse gebracht. De meeste baby’s reageren goed op deze eerste hulp en herstellen snel. Het doel van deze score is om op tijd te zien of ingrijpen nodig is. Daarna blijft de baby goed in de gaten, om zeker te weten dat hij zich goed blijft ontwikkelen. Verschilt de Apgar-score bij elke baby Elke baby is anders, en de score hangt af van veel factoren. Bijvoorbeeld de duur van de bevalling, of het om een keizersnede ging of dat er complicaties waren. Ook bij vroeggeboorte is de score soms lager, maar dat betekent niet automatisch dat er iets mis is. Het lichaam van de baby heeft dan gewoon nog wat meer tijd nodig om zich aan te passen. De score is vooral bedoeld als hulpmiddel om snel te reageren als dat nodig is. Wat is het verschil tussen de eerste en tweede score De eerste score na één minuut laat zien hoe de baby de bevalling heeft doorstaan. De tweede score na vijf minuten laat zien hoe de baby zich herstelt en aanpast aan de nieuwe omgeving. Een baby kan bij de eerste meting een lage score hebben, maar vijf minuten later een veel hogere. Dat komt vaak voor. De meeste baby’s hebben tijd nodig om te wennen aan ademen, bewegen en aan de temperatuur. De tweede score is dus vaak belangrijker dan de eerste. Waarom de Apgar-score nog steeds wordt gebruikt Ook al is de test al meer dan zeventig jaar oud, hij wordt nog steeds gebruikt in ziekenhuizen over de hele wereld. De methode is snel, duidelijk en geeft veel informatie in korte tijd. Door deze score weten artsen of ze moeten ingrijpen of dat de baby goed op gang komt. Samen met andere controles zorgt het ervoor dat een baby een veilige start krijgt. De Apgar-score is een belangrijk hulpmiddel dat helpt om de gezondheid van een pasgeborene snel in beeld te brengen.

Wanneer iemand bewusteloos is of niet goed reageert, willen artsen snel weten hoe ernstig de situatie is. De EMV-score is een hulpmiddel dat wordt gebruikt om dat te bepalen. Met deze score kunnen zorgverleners inschatten hoe goed iemand nog reageert op prikkels. De afkorting EMV staat voor drie onderdelen: de ogen, het spreken en de motoriek. Samen geven ze een totaalbeeld van het bewustzijn van iemand. Waar staat EMV voor De letters E, M en V staan voor drie reacties van het lichaam. De E staat voor het openen van de ogen. De M staat voor motorische reactie, oftewel beweging. De V staat voor verbale reactie, dus of iemand kan praten. Elk van deze onderdelen krijgt een cijfer. Die cijfers worden bij elkaar opgeteld en vormen samen de EMV-score. Hoe hoger de totaalscore, hoe beter de reactie van iemand is. Hoe werkt het beoordelen van de ogen Bij het eerste deel van de EMV-score kijkt de arts of de ogen van de persoon open zijn. Als de ogen vanzelf open zijn, is dat een goed teken. Als de ogen pas opengaan na aanspreken of pijnprikkels, is dat minder goed. Als de ogen helemaal niet opengaan, krijgt dit onderdeel het laagste cijfer. Dit helpt om snel te zien of iemand wakker is of niet. Hoe wordt de motoriek gemeten Bij het tweede deel kijkt de arts naar hoe iemand beweegt. Reageert iemand goed op een aanraking of pijnprikkel? Trekt iemand een arm weg of beweegt hij doelgericht? Als iemand geen enkele beweging laat zien, krijgt dit onderdeel een lage score. Als iemand juist normaal reageert, krijgt hij een hogere score. Het gaat dus niet alleen om beweging, maar ook om het doel van de beweging. Wat zegt het spreken over het bewustzijn Bij het derde deel kijkt men of iemand goed praat. Kan iemand duidelijk antwoord geven? Is het spreken verward of onbegrijpelijk? Of komt er helemaal geen reactie? Dit onderdeel van de EMV-score laat zien hoe goed het denken en de spraak nog werken. Iemand die goed antwoord geeft, krijgt een hogere score dan iemand die niets zegt of alleen klanken maakt. Wat betekenen de totaalscores De EMV-score ligt tussen de 3 en 15. Een score van 15 betekent dat iemand volledig bij bewustzijn is. De persoon opent de ogen vanzelf, beweegt normaal en praat helder. Een score van 3 betekent dat iemand niet reageert met de ogen, niet beweegt en niets zegt. Deze lage score wijst vaak op een diepe bewusteloosheid. De tussenliggende scores geven verschillende niveaus van bewustzijn aan. Waarom de EMV-score belangrijk is in de zorg Bij ongelukken of ziekte is het belangrijk om snel in te schatten hoe ernstig de situatie is. De EMV-score geeft een duidelijk en eenvoudig overzicht. Artsen, verpleegkundigen en ambulancepersoneel gebruiken de score om te beslissen wat er nodig is. Als de score plotseling daalt, weten ze dat er iets aan de hand is. Zo kunnen ze snel ingrijpen en de juiste hulp geven. Wanneer wordt de EMV-score gebruikt De EMV-score wordt vaak gebruikt bij mensen die een hoofdletsel hebben opgelopen, bijvoorbeeld na een val of verkeersongeluk. Ook bij mensen met hersenziekten, coma of een beroerte wordt deze score gemeten. In het ziekenhuis wordt de score soms meerdere keren per dag gecontroleerd. Zo houden artsen goed in de gaten of de toestand verbetert of verslechtert. Hoe de score wordt gebruikt bij verdere behandeling De EMV-score helpt bij het maken van keuzes voor verdere zorg. Bij een lage score kan er bijvoorbeeld gekozen worden voor een opname op de intensive care. Bij een hoge score is er misschien minder hulp nodig. Ook wordt de score soms gebruikt om familieleden uit te leggen hoe het met iemand gaat. De getallen maken het makkelijker om de situatie duidelijk te maken. Waarom de EMV-score betrouwbaar blijft De EMV-score is al tientallen jaren in gebruik in ziekenhuizen over de hele wereld. Het is een eenvoudige manier om het bewustzijn van iemand snel en duidelijk te meten. Omdat het systeem in drie duidelijke stappen werkt, is het ook goed te gebruiken door mensen met minder ervaring. Zo wordt het een vast onderdeel van de zorg bij spoedgevallen en ernstige situaties. Wat je zelf kunt doen met kennis over de EMV-score Als iemand in je omgeving bewusteloos raakt, is het belangrijk om snel hulp te halen. Je hoeft zelf geen EMV-score te geven. Dat doet het medisch team. Maar het is wel handig om te weten waar de score voor staat. Zo begrijp je beter wat de arts zegt en wat de cijfers betekenen. De EMV-score is een hulpmiddel dat levens kan redden. Het geeft snel duidelijkheid en helpt bij het kiezen van de juiste zorg.